Krenaria kombëtare, mëkati i madh i Ballkanit
Krenaria është mëkati i pare ne ketë bote, e megjithatë tani kur thua krenari kombëtare nënkupton një cilësi te mire, një veti jetike, te domosdoshme për te ekzistuar, për te qene, për te marre pjese.
Dhe është mese normale te identifikohesh me vendin ku linde, ku hape sytë e hodhe hapat e pare. Atje ku mësove fjalët e para, ku qeshe e ku qave atje ku ke shokët miqtë e te afërmit. Sidoqoftë koha kalon, njeriu rritet dhe pak nga pak ai fillon veprimtarinë e jetës se tij. Ne ketë veprimtari ai duhet te ndërtoje, te shtoje e zbukuroje ne jetën e tij dhe ne ambientin rreth e rrotull.
Kontributi nuk shfaqet vetëm në veprat e mëdha historike ne heroizmi vet flijues; ai gjendet në mijëra veprime të vogla që kryhen çdo ditë nga njerëz të zakonshëm.
Mësuesi që hyn në klasë çdo mëngjes dhe përpiqet t’u përcjellë nxënësve jo vetëm njohuri, por edhe disiplinë, respekt dhe dashuri për të vërtetën, po ndërton të ardhmen e kombit. Frytet e punës së tij mund të mos duken menjëherë, por pas viteve ato shfaqen në formën e qytetarëve të aftë dhe të përgjegjshëm.
Punëtori që ngrihet herët për të mirëmbajtur rrugët, rrjetin elektrik apo sistemin e ujësjellësit nuk shkruan libra dhe nuk mban fjalime, por puna e tij bën të mundur që mijëra njerëz të jetojnë dhe të punojnë normalisht. Siguria dhe funksionimi i qytetit mbështeten mbi përkushtimin e tij të heshtur.
Prindi që rrit fëmijët me ndershmëri, duke u mësuar respektin për të tjerët dhe përgjegjësinë për veprimet e tyre, po kryen një nga shërbimet më të rëndësishme ndaj shoqërisë. Një komb nuk formohet nga ndërtesat apo institucionet, por nga karakteri i njerëzve që e përbëjnë.
Sipërmarrësi që hap një biznes të vogël, punëson disa persona dhe ofron një shërbim të dobishëm për komunitetin, kontribuon më shumë sesa thjesht në ekonominë e tij personale. Ai krijon vende pune, gjeneron aktivitet ekonomik dhe u jep familjeve të tjera mundësinë për të jetuar me dinjitet.
Fermeri që kujdeset për tokën dhe prodhon ushqim është pjesë e zinxhirit që mban gjallë shoqërinë. Edhe pse puna e tij shpesh kryhet larg syve të publikut, tryeza e çdo familjeje lidhet drejtpërdrejt me mundin e tij.
Vullnetari që pastron një park, ndihmon të moshuarit ose merr pjesë në aktivitete komunitare nuk ndryshon botën brenda një dite, por forcon lidhjet e besimit dhe solidaritetit që e bëjnë një bashkësi të qëndrueshme. Shoqëritë e forta ndërtohen kur njerëzit ndihen përgjegjës edhe për mirëqenien e të tjerëve.
Në këtë kuptim, kontributi nuk është thjesht një veprim i jashtëm, por një mënyrë të jetuari. Kur njeriu e sheh veten jo si një individ të shkëputur, por si pjesë përbërëse të familjes, lagjes, qytetit dhe kombit, puna e tij e përditshme fiton një kuptim më të gjerë. Çdo detyrë e kryer me ndërgjegje, çdo shërbim i ndershëm dhe çdo vlerë e shtuar në jetën e të tjerëve bëhet një gur i vogël në ndërtimin e sigurisë, mirëqenies dhe vazhdimësisë së kombit. Në fund, forca e një kombi nuk matet vetëm nga pasuria apo fuqia e tij, por nga numri i njerëzve që çdo ditë zgjedhin të kontribuojnë më shumë sesa të marrin.
Komunizmi në Shqipëri nuk goditi vetëm shtresat më të arsimuara, më të afta apo më të pavarura të shoqërisë. Dëmi i tij më i thellë ishte këputja e zinxhirit të trashëgimisë njerëzore, kulturore dhe shpirtërore që lidh një brez me tjetrin. Ai ndërpreu rrjedhën natyrore të përvojës, duke e ndarë djalin nga dituria e babait dhe nipin nga zanati i gjyshit.
Për shekuj me radhë, njohuria nuk ishte ruajtur vetëm në libra. Ajo jetonte në familje, në tradita, në bisedat pranë sofrës, në punën e përditshme, në mjeshtëritë e trashëguara brez pas brezi. Djali mësonte nga babai jo vetëm një zanat, por edhe mënyrën si të sillej me njerëzit, si të ndërtonte një familje, si të përballonte vështirësitë dhe si të kuptonte vendin e tij në botë. Kjo trashëgimi e heshtur përbënte kapitalin më të madh të një kombi.
Kur regjimi shpalli luftë ndaj pronës, fesë, familjes tradicionale dhe elitave kulturore, ai nuk shkatërroi vetëm individë. Ai ndërpreu vetë procesin e transmetimit të kujtesës. Shumë baballarë nuk mund t’u tregonin fëmijëve historinë e tyre. Shumë gjyshër u detyruan të heshtnin për jetën që kishin bërë, për besimin që kishin trashëguar dhe për vlerat që kishin mbrojtur. Frika u bë pjesë e edukimit. Heshtja zëvendësoi rrëfimin. Dyshimi zëvendësoi besimin.
Sulmi ndaj fesë ishte një tjetër plagë e thellë e unike. Duke mohuar Zotin dhe duke ndaluar praktikën fetare, regjimi nuk synonte vetëm institucionet fetare. Ai synonte të shkëpuste njeriun nga burimi i kuptimit shpirtëror që kishte ushqyer breza të tërë. Kur një popull humbet lidhjen me traditat e tij shpirtërore, ai humbet edhe një pjesë të gjuhës me të cilën kupton sakrificën, detyrën, faljen, përgjegjësinë dhe shpresën.
Pasojat e këtij dëmi nuk maten me dekada ekonomike apo me ndërtesa të rrënuara. Ato maten me boshllëkun që krijohet kur një brez nuk ka kujt t’i drejtohet për urtësi dhe përvojë. Maten me zanatet e humbura, me kujtimet e pashprehura, me historitë e pafilluara dhe me pyetjet që mbetën pa përgjigje.
Në një zbrazëti të tillë shpirtërore u formuan breza të tërë që u rritën pa sigurinë e trashëgimisë së brezave të mëparshëm. Kur njeriu nuk trashëgon kujtesën, përvojën dhe vlerat e paraardhësve të tij, ai e ka më të vështirë të ndërtojë besim te vetja dhe te e ardhmja. Në vend të ndjenjës së vazhdimësisë lind pasiguria; në vend të bindjes se mund të krijojë, lind frika se një ditë gjithçka do të mbarojë.
Kur frika, pasiguria dhe mungesa e besimit bëhen pjesë e psikologjisë kolektive, ato nuk mbeten vetëm ndjenja individuale. Me kalimin e kohës ato fillojnë të formësojnë sjelljen e një shoqërie të tërë. Në një mjedis ku njerëzit nuk janë mësuar të besojnë se puna e ndershme, përkushtimi dhe aftësia do të shpërblehen drejt, lind bindja se secili duhet të sigurojë veten me çdo kusht. Kështu fillon të zbehet ideja e kontributit dhe forcohet ideja e përfitimit të menjëhershëm.
Në vend që suksesi të matet me atë që njeriu krijon, ai fillon të matet me atë që arrin të rrëmbejë. Jo me vlerën që shton, por me vlerën që përvetëson. Në një kulturë të tillë, vjedhja nuk shihet gjithmonë si turp dhe mashtrimi nuk dënohet gjithmonë moralisht. Përkundrazi, shpesh admirohet si zgjuarsi, si trimëri apo si aftësi për të “dalë mbi të tjerët”. Njeriu që respekton rregullat shihet si naiv, ndërsa ai që i anashkalon ato shihet si i zoti.
Me kalimin e viteve, kjo mënyrë të menduari fillon të ndikojë edhe përzgjedhjen e figurave që dalin në krye të shoqërisë. Kur matësi i suksesit nuk është karakteri, dituria apo shërbimi ndaj të tjerëve, por aftësia për të grumbulluar pushtet e pasuri, atëherë shoqëria natyrshëm promovon individë që shkëlqejnë në këtë lojë. Kështu krijohet një cikël ku vlerat që ngjiten në majë bëhen modeli që të tjerët përpiqen të ndjekin.
Në vende me institucione të dobëta, shteti shpesh nuk arrin të jetë korrigjues i këtij fenomeni. Ndonjëherë ai bëhet pjesë e tij. Si shembulli I firmave piramidale, kur vetë institucionet shtetërore toleruan ose mbështetën mekanizma që i shtynë qytetarët drejt iluzionit të fitimit pa krijim vlere. Skemat piramidale ishin një nga shfaqjet më dramatike të kësaj mendësie. Ato ushqyen bindjen se pasuria mund të krijohej pa punë, pa prodhim dhe pa përgjegjësi. Kur sistemi u shemb, nuk u humbën vetëm kursimet; u godit edhe më tej besimi i njerëzve te shteti, te ligji dhe te vetë ideja e drejtësisë.
Më pas, në forma të ndryshme, u përhap perceptimi se posti publik nuk ishte gjithmonë një përgjegjësi ndaj qytetarëve, por një mundësi për përfitim. Në këtë logjikë, puna nuk vlerësohet për kontributin që jep, por për aksesin që krijon. Rroga zyrtare është dytësore; rëndësi merr ajo që përfitohet përmes pozitës. Kështu, vendi i punës ka humbur kuptimin si shërbim dhe është shndërruar në një privilegj për t’u shfrytëzuar.
Filozofi gjerman Arthur Schopenhauer vërejti se kur njeriut i mungojnë arritjet personale mbi të cilat të mbështesë vetëvlerësimin e tij, ai priret të kërkojë krenari në përkatësinë e tij kombëtare. Kjo nuk është domosdoshmërisht një dobësi e karakterit; është një mekanizëm njerëzor. Njeriu ka nevojë të ndiejë se i përket diçkaje me vlerë, diçkaje më të madhe se vetja.
Ndoshta ka ardhur momenti i fundit që t’i themi mjaft zbrazëtisë se shpirtit. Mjaft jetës së mbështetur mbi frikë, krenari të huazuara dhe iluzione që nuk e ushqejnë shpirtin. Ndoshta ka ardhur koha të kthejmë shikimin nga Zoti dhe prej Tij të mësojmë zakonet e mira: përulësinë në vend të mendjemadhësisë, dashurinë në vend të urrejtjes, faljen në vend të hakmarrjes dhe shërbimin në vend të egoizmit.
Të rikujtojmë trashëgiminë tonë të vërtetë, atë që nuk matet me pasuri, pushtet apo fitore mbi të tjerët, por me virtytet që na kanë mbajtur njerëz ndër shekuj. Trashëgimia jonë më e çmuar është aftësia për të ndarë bukën me tjetrin, për të mbrojtur të dobëtin, për të nderuar mikun dhe për të rritur fëmijët me shpresë.
Buke e krype e zemër.
“Bukë, kripë e zemër” nuk është vetëm një shprehje e mikpritjes shqiptare; është një filozofi e të jetuarit. Bukë për të ndarë atë që kemi, kripë për të ruajtur besën ne Zoti, e zemër për të mos harruar kurrë njerëzillëkun. Në këto tri fjalë ndoshta fshihet më shumë urtësi sesa në shumë ideologji e slogane.
Dhe zemra, ndoshta, rreh më fort e më pastër tek fëmijët tanë. Në pafajësinë e tyre, në sinqeritetin e tyre dhe në aftësinë për të ëndërruar pa frikë. Ata nuk trashëgojnë vetëm tokën tonë, por edhe shpresat, gabimet dhe përgjegjësitë tona. Prandaj detyra jonë nuk është t’u lëmë thjesht kujtime për një Shqipëri të lavdishme, por të ndërtojmë kushtet për një Shqipëri të re.
Një Shqipëri ku rinia të mos jetojë me mallin për t’u larguar, por me dëshirën për të qëndruar e për të krijuar. Një Shqipëri ku forca të mos matet me zhurmën e fjalëve, por me ndershmërinë e punës; ku pasuria më e madhe të jetë arsimi, karakteri dhe dinjiteti i qytetarëve të saj. Një Shqipëri që e gjen madhështinë jo duke u krahasuar me të tjerët, por duke nxjerrë në dritë më të mirën e vetes.
O Ati ynë që je në qiell, u shenjtëroftë emri Yt. Ardhtë mbretëria Jote. U bëftë vullneti Yt, si në qiell ashtu edhe mbi tokë.
U bëftë vullneti Yt, jo vullneti ynë. Jo dëshirat tona të vogla, jo interesat tona të përkohshme, jo e mira jonë personale kur ajo na ndan nga tjetri. Sepse njeriu shpesh kërkon atë që i pëlqen, ndërsa Ti kërkon atë që e shpëton. Shpëtona nga frika dhe babëzia.
Ardhtë mbretëria Jote. Jo mbretëria e njerëzve, që ngrihet mbi krenarinë, pushtetin dhe frikën. Jo mbretëria jonë, që kërkon lavdi për veten. Ne ketë vend ku çdo kush do ti vjedhë token dhe identitetin le te vije mbretëria jote. Mbretëria e Krishtit, e ndërtuar mbi të vërtetën, drejtësinë, mëshirën dhe dashurinë.
Sepse një komb nuk rilind nga kujtimet e së shkuarës, por nga guximi i brezit të ri për te fituar te drejtën të besojë në të ardhmen. Dhe kur rinia fillon të besojë, atëherë fillon të brohorasë e te rrahë edhe zemra e një Shqipërie të re.
Eugen Karanxha
@NewsIn.Al
