Boboshticari -Sotir Mihal Kuneshka !
Sotir Kuneshka (15 korrik 1912 – 1991) Fizikan, profesor, akademik, Mësues i Popullit. . Ai mbahet mend si i pari që kreu studimet e fizikës në Shqipëri, themeluesi i Fakultetit të Shkencave të Natyrës të Universitetit të Tiranës (UT), fizikani i parë që u bë anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë dhe autori i bazës akademike. tekste të fizikës në shqip.
Jeta e hershme dhe edukimi
Sotir Kuneshka lindi më 15 korrik 1912 në Boboshticë afër Korçës, bir i një mësuesi vendas. Pasi mbaroi shkollën fillore në fshatin e tij, u regjistrua në Liceun Kombëtar Shqiptar (i njohur si Liceu Francez) të Korçës në vitin 1924. Atje do të studionte për 9 vjet. Për shkak të vështirësive financiare, ati iu desh të udhëtonte çdo ditë vajtje dhe kthim nga fshati i tik Boboshtica , ne qytetin e Korçës, gjithsej 14 km në ditë. Por kjo , edhe pse nje veshtirësi e madhe, sidomos ne stinen e dimrit, nuk ndikoi në pasionin dhe vullnetin e tij për të studiuar ashtu dhe ne rezultatet e arritjeve të tij në përvehtesimin e dijeve. Madje, ai ra në sy mes studentëve të tjerë, në arritjet rezultave të larta të tij, sidomos në shkencat ekzakte. Ndonse me rezultate te larta, qeveria shqiptare e asaj kohe nuk i caktoi bursë për të ndjekur studimet e larta jashtë shtetit. Për fatin e tij, studiuesi dhe sllavisti francez André Mazon vizitoi fshatin e tij për të studiuar dialektin lokal sllav të folur ne fshatin e tij nga famijarët dhe bashkëfshatarët e tij . Ai u prit dhe u vendos me qendrim në shtëpinë e Kuneshkave, të cilët në fakt i ofruan jo vetëm qendrimin e tij në shtëpinë e tyre por edhe shërbimet për nevojat jetësore, kjo dhe per faktin se babaj i tij ishte mesues i fshatit. Nderkohe kjo lidhje i krijoi Sotirit mundesinë e studimeve te tij pas mbarimit te liceut që, me ndërhyrjen dhe ndihmen e francezit Mazon dhe drejtorit të Liceut Francez, Kuneshka fitoi gjysmën e bursës nga qeveria franceze dhe shkoi për të studiuar fizikë në Universitetin e Sorbonës në Francë.
Për të mbështetur plotësisht studimet e tij, Kuneshka u gjeti mundesine per tju dhënë nxënësve të shkollave të mesme në kurse private mësime të fizikën si dhe njohuri për gramatikën e gjuhës shqipe në Shkollën Orientale të Parisit.
Me aftesite dhe perkushtimin e tij,Kuneshka qarriti rezultatet e duhurab dhe diplomua në fizikë në 3 vjet. Në vitin 1936, mori liçencën “License d’enseignement”, licencë kjo që i jepte atij të drejtën dhe i krijonte mundësisë për mësimdhënien e matematikës, fizikës, kimisë së përgjithshme dhe mekanikës racionale.
Karriera në profesion
Drejtor i Liceut Francez dhe gjatë Luftës së Dytë Botërore
Në të njëjtin vit, në vitin 1936, ai aplikoi për çertifikimin e mekanikës së aplikuar dhe elektromagnetizmit. Pas një viti, në vitin 1937 ai u thirrn ga Ministri i Arsimit i Shqipërisë në vitet e Mbretërise dhe emërohet drejtor i Liceut Francez. Ai e mbajti atë detyrë deri në vitin 1940. Në gusht të vitit 1940, në kohën e pushtimit te vendit nga Italia fashiste, iu desh të largohej nga ajo detyrë,edhe per faktin se të dhënat e tij tregonin se nuk kishte kryer shërbimin ushtarak. Ai u dërgua në Pesaro në një shkollë të artilierisë. Kjo ishte një periudhë e vështirë për shkak të izolimit dhe mungesës së kontakteve me familjarët. Pak letra që arrinin të merrnin ishin gjithmonë të rralla dhe të censuruara. Me pushtimin e Italisë fashiste nga e aleatët në, studimet e tij ushtarake u ndërprenë. Në fillim të vitit 1944, ai shkoi në jug të Italisë,në Bari, duke u përpjekur të gjente një mënyrë për t’u kthyer në Shqipëri. Ndërkohë, ai vazhdonte të jepte mësime private shkencore për të pëballuar jetesën e tij. Për fat të tij, aty takoi një delegacion ushtarak shqiptar i cili i krijoi mundësinë e largimit nga Italia dhe e ktheu në shtëpi.
Reformimi i sistemit shkollor dhe arsimit të lartë shqiptar
Menjëherë pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, Liceu Francez u rihap dhe ai u emërua drejtor i tij. Megjithatë, ai nuk e mbajti këtë detyrë për një kohë të gjatë pasi që atij ju besuan dhe ju caktuan detyra më të mëdha. Ministria e Arsimit, tashme në Shqipërinë e Çliruar dhe Demokratike e vuri në krye të sistemit shkollor shqiptar. Përveç kësaj, Shqipëria kishte nevojë për një reformim të plotë të sistemit arsimor. Një nga detyrat që ju caktuan atij dhe që do të ishin të suksesshme ishte drejtimi i komisionit për krijimin e Institutit të Lartë Pedagogjik (shqip: Instituti i Lartë Pedagogjik). Ky institut do të shënonte fillimin e arsimit të lartë në Shqipëri, i cili kishte munguar deri atëherë. Në vitin 1948 ai emërohet pedagog në Instituti dhe një vit më vonë i jepet detyra si drejtor i tij. Mëpas, në vitin 1951 kur u krijua në Tiranë Instituti Pedagogjik i kurrikulës 4-vjeçare; ai shërbeu si zëvendësdrejtor deri në vitin 1957 kur u krijua Universiteti Shtetëror i Tiranës.
Dekani i parë i Fakultetit të Shkencave të
Natyrës të Universitetit të Tiranës
Ecuria e tij ne detyre me pas do të ishte e suksesëshme.Kuneshka shërbeu si dekan i parë i Fakultetit të Shkencave të Natyrës të Universitetit të Tiranës (1957–1958), kryetar i parë i katedrës së fizikës së tij (1957) dhe mbeti pjesë e stafit akademik deri në daljen e tij ne pension në 1982.
Kuneshka ishte personi kyç në procesin e përmirësimit të kurrikulës së mësimit të fizikës në shkollat shqipe. Ai ishte gjithashtu autor i teksteve të para të fizikës, si Kurs i fizikës së përgjithshme në vitin 1974, Kurs i mekanikës teorike të vitit 1981, etj. Ai ka kryer studime në fushën e radioaktivitetit natyror, të sistemeve ujore.
Si rezultat i drejtpërdrejtë i punës së tij këmbëngulëse, u krijua grupi i parë i punës së fizikanit në Shqipëri.
Artikulli i parë shkencor për fizikën i shkruar në Buletinin Shkencor Shqiptar të Universitetit të Tiranës mban emrin e tij si autor.
Mbi vlersimet e aktivitetit te tij në fushën e arsimit dhe te shkecës/
Kuneshka nuk është marrë me politikë dhe nuk ka qenë pjesë e asnjë instance politike. Vetëm për shkak të punës dhe zellit të tij, ai mori disa tituj dhe çmime, nder të cilat:
“Medalje Pune”
“Urdhër Pune i kl. II” .
“Mësues i Merituar”
“Urdhri Naim Frashëri i kl. I”
“Mësues i Popullit”
“Qytetar Nderi” nga Bashkia Korçë në vitin 1999
Referencat
Akademik Sotir Kuneshka – Biografi (në shqip) – Akademia e Shkencave e Shqipërisë
Gjurmë të pashlyera shkencore të profesorit të paharruar (në shqip), Gazeta Telegraf, 17-07-2012
“Le parler de Boboscica”, Revue des études slaves (në frëngjisht), Imprimerie Nationale, 14–16: 171–172, 1934, …le professeur André Mazon a bien voulu me présenter l’éludianl ès-sciences Sotir kuneshka. qui a pour langue maternelle le parler de Bobosaca i Boboshtica, en Albanie,…Le sujet d’esperience, Sotir Kuneshka (22 ans), parle depuis son enfance le parler bulgare de Boboscica.
D.Spahiu (2008), “Prof. Sotir Kuneshka” (PDF), Buletini I Shkencave Natyrore – BSHN (në shqip), Universiteti i Tiranës (Numër special): 44–51, arkivuar nga origjinali (PDF) më 2016- 03-04
Ngjarjet që e kanë shënuar 4 tetorin në vite……(në shqip Arkivuar 2015-12-22 at the Wayback Machine
Kategoritë: 1912 lindje1991 vdekje Korçë nga vilajeti i Manastirit Fizikantë shqiptarë Fakulteti i Universitetit të Tiranës
Shkencëtarët shqiptarë të shekullit të 20-të Anëtarë të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë
Mësuesit e shkollave shqiptare të Universitetit të Parisit alumni Liceu Kombëtar Shqiptar
Fizikan, profesor, akademik, Mësues i Popullit.
Tiranë, më 11 gusht 2022 Pergatiti : Kristaq Kotonika
@NewsIn.Al