9 maji është Dita e Evropës .
Është dita që feston paqen dhe unitetin në Evropë dhe është rasti i deklaratës së Robert Schuman (Deklarata Shuman) e bërë më 9 maj 1950, akt që konsiderohet si fillimi i një Evrope të bashkuar.
Fillimi i Evropës së Bashkuar.
– Robert Schuman, në atë kohë ministër i Jashtëm francez, me deklaratën e tij, propozoi krijimin e Komunitetit Evropian të Qymyrit dhe Çelikut, me qëllim bashkëpunimin dhe menaxhimin e përbashkët të prodhimit të qymyrit dhe çelikut.
Jemi vetëm pesë vjet pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore dhe tashmë nga rreshtat e parë të Deklaratës së Schuman-it bëhet e qartë fryma e atyre që parashikojnë krijimin e një Evrope të bashkuar.
” Paqja botërore nuk mund të ruhet nëse nuk ndërmerren përpjekje krijuese në përpjesëtim me rreziqet që e kërcënojnë atë.”
“Kontributi që një Evropë e organizuar dhe e gjallë mund të japë në kulturë është thelbësore për ruajtjen e marrëdhënieve paqësore. Duke luajtur për më shumë se njëzet vjet rolin e pionierit për një Evropë të bashkuar, Franca ka pasur gjithmonë si synim thelbësor t’i shërbejë paqes. Sepse Evropa nuk u arrit, kishim luftë.”
“Evropa nuk do të krijohet menjëherë, as në një plan të përgjithshëm: ajo do të ndërtohet përmes arritjeve specifike që së pari do të krijojnë një solidaritet të vërtetë. Bashkimi i kombeve evropiane kërkon që të eliminohet konflikti shekullor midis Francës dhe Gjermanisë. Veprimi që ne do të ndërmarrim duhet të shqetësojë në radhë të parë Francën dhe Gjermaninë.”
Pesëdhjetë vjet më vonë, gazeta franceze Le Monde dhe “HAPI” e 14 majit 2000 na tregojnë ngjarjet që çuan në “Deklaratën Shuman” dhe lindjen e një Evrope të bashkuar.
“Nga lartësitë e Si-Chazel, fshati me 450 shpirtra, i cili varet në shpatet e malit Saint-Quentin (s.s. Franca veriore), atje, në këtë peizazh me shumë kuptime, Robert Schumann ndjeu nevojën për të rinovuar duke menduar se të dielën, 30 prill 1950. Në shtëpinë e tij të vjetër në Lorraine ai ishte afër rrënjëve dhe kulturës së tij të dyfishtë (ai ka lindur gjerman). Një i krishterë besnik, ai ishte një shpirt i ndritur dhe ëndërronte prej kohësh pajtimin franko-gjerman. Ai madje besonte se ai mund të ishte arkitekti i kësaj arritjeje.”
Dokumenti i Jean Monet
“Një ditë para se të largohej nga Parisi, menaxheri i zyrës së tij, Bernard Clapier, i kishte dhënë një dokument me vërejtjen: “Lexoje, është e mahnitshme!”
“Ishte skica e parë e një plani revolucionar që synonte ripërcaktimin e peizazhit politik të Evropës përmes zhvillimit të marrëdhënieve miqësore me Gjermaninë. Ministri i Jashtëm francez në atë kohë e kuptoi se aty ishte rruga për ta shndërruar vizionin e tij në realitet politik.
Dokumenti ishte ideja e Jean Monnet dhe grupit të vogël të nëpunësve civilë të shkëlqyer rreth tij. Ish-kryetari i komitetit të koordinimit franko-britanik për ndarjen e ndihmës aleate, anëtar i qeverisë së parë të Francës së lirë në Algjeri, Monet i kishte propozuar gjeneralit de Gaulle, menjëherë pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, një plan për ristrukturim i cili do të modernizojë Francën që mbante emrin e tij.
“Së bashku me Robert Schuman, ai ishte i bindur se Evropa nuk do ta njihte kurrë paqen nëse Franca dhe Gjermania nuk do të bashkoheshin nga një mekanizëm institucional që do të favorizonte ndërvarësinë e tyre dhe bashkimin e tyre ekonomik.”
Shtetet e Bashkuara të Evropës
“Çdo vend, besonte Schuman, duhet të jetë në gjendje të pranojë heqjen e një pjese të sovranitetit të tij, me kusht që një proces i tillë të kryhet me transferim gradual të pushteteve, me qëllimin përfundimtar krijimin e një “Shtetet e Bashkuara të Evropës”.
“Ishte një ëndërr e largët, edhe pse vetë fjala dhe koncepti ishin shpikur për herë të parë në shtator 1946 nga Winston Churchill.”
Komploti ligjor
“Filloi një javë të pabesueshme, të cilën disa historianë më vonë do ta përshkruanin si një ‘komplot legjitim’.”
“Në kushte sekreti absolut, Robert Schuman dhe Jean Monnet përgatitën propozimet e tyre dhe kabineti i 9 majit u gjend përpara një fakti të kryer, pasi ishte e pamundur të mos binte dakord me atë që mbronte Ministri i Jashtëm.”
“Të dy burrat ishin jashtëzakonisht të presionuar për kohën: të nesërmen, më 10 maj, do të mbahej një takim me Shtetet e Bashkuara në Londër. Uashingtoni ka një vit që i ka shtyrë aleatët e tij evropianë që të formojnë një ose më shumë subjekte ekonomike dhe të përfshijnë Gjermaninë në to.”
Zhvillimet në Gjermani dhe në Perëndim
“Më 8 prill 1949, Gjermania ishte bërë një republikë federale dhe kishte një kancelar të ri, një njeri që gjithashtu donte të bënte diçka për të sjellë paqe të qëndrueshme në Evropë: Konrad Adenauer. Katër ditë më parë, ishte nënshkruar Traktati i Atlantikut të Veriut, i cili krijoi NATO-n.”
“Amerika e dinte se përballë përkeqësimit të klimës së Luftës së Ftohtë me Bashkimin Sovjetik, do t’i duhej të rishikonte pikëpamjet e saj për organizimin civilo-ushtarak të Evropës.”
“Kjo do të duhej të bëhej përmes rindërtimit industrial të Gjermanisë, i cili për arsye gjeografike ishte një peng i domosdoshëm në lojën e izolimit të BRSS. Franca, prej kohësh pretendente për kontrollin e brezit të Rhein, ishte armiqësore ndaj këtij pragmatizmi të Shteteve të Bashkuara.”
Motive të ndryshme, qëllime të përbashkëta
“Jean Monnet kishte një mendim tjetër: falë Roosevelt-it ai kishte rënë në kontakt me mënyrën e të menduarit të qeverisë amerikane për çështjen e izolacionizmit dhe zhvillimit të tregtisë së lirë, që përmbahet në logjikën e Planit Marshall.”
“Motivet e tyre mund të mos kenë qenë të njëjta, por mes Robert Schumann dhe Jean Monnet nga njëra anë dhe qeverisë amerikane nga ana tjetër ka pasur një lloj bashkëpunimi objektiv, kështu që Franca mori iniciativën për riintegrimin e Gjermanisë në shoqërinë e shtetet e Evropës Perëndimore. Por gjithçka duhej bërë me kujdes.
Linja përfundimtare
»Më 3 maj 1950, Robert Schuman njoftoi disi në mënyrë të paqartë se do të dëshironte të vendoste një plan në axhendën e kabinetit të javës së ardhshme.
»Në prag të mbledhjes së kabinetit, Robert Schuman dërgoi fshehurazi një burrë në Bon për t’i njoftuar nismën franceze mikut të tij Konrad Adenauer.
“Që nga fillimi i vitit, kancelarja gjermane, e shqetësuar për fatin e komplekseve industriale në Ruhr dhe Saar, nuk kishte pushuar së bëri hapa diplomatikë në Francë, por pa rezultat.
“Në Paris, Kryeministri protestoi për lënien jashtë një nisme kaq të rëndësishme dhe shprehu rezerva, por, siç pritej, René Plevin dhe René Mayer u mblodhën në anën e Ruber Schuman (përkatësisht ministrat aktualë të Mbrojtjes Kombëtare dhe të Drejtësisë, të cilët Schuman tashmë i kishte ua besoi planin e tij).
“Kabineti u informua për pëlqimin pa rezerva të Konrad Adenauer, përgjigja e të cilit sapo kishte ardhur. Pra loja u fitua.
Momenti i publikimit
»Në pasditen e 9 majit u organizua me nxitim një konferencë shtypi në sallën e orës në ndërtesën e Ministrisë së Jashtme franceze në Paris. Robert Schuman lexoi me seriozitetin e duhur shpalljen që mban emrin e tij dhe është versioni i nëntë i dizajnit origjinal të Jean Monet.
“Në edicionin e saj të datës 11 maj 1950, të enjten, gazeta “Le Monde” i referohet “një propozimi revolucionar” dhe një “energjie me rëndësi kapitale”.
Erald Fejzulla _ Korçë 9 Maj 2024
@NewsIn.Al
