Më 24 tetor 1975, rreth 90% e grave islandeze refuzuan të shkonin në punë — madje edhe të kryenin çfarëdo pune shtëpie të papaguar.
Ato e quajtën këtë ditë Kvennafrídagurinn: Dita e pushimit të grave.
Shkollat u mbyllën, sepse shumica e mësuesve ishin gra. Bankat dhe zyrat ndaluan punën ose funksionuan me staf minimal. Fabrikat u ngadalësuan. Dyqanet mezi përballonin situatën. Baballarë, që kurrë më parë nuk kishin marrë përsipër kujdesin për fëmijët, i morën me vete në punë, i mbanin mbi supe gjatë mbledhjeve, ose qëndronin në shtëpi, të hutuar. Gazetat shkruanin:
“Dita kur Islanda u ndal.”
Vendi e ndjeu mungesën e punës së grave siç trupi ndjen mungesën e ajrit.
Kjo ishte e qëllimshme. E organizuar. E pamundur për t’u injoruar.
Ideja erdhi nga “Çorapet e kuqe”, një grup feminist i frymëzuar nga lëvizjet e çlirimit të grave në fund të viteve ’60 dhe fillim të viteve ’70. Ato ishin lodhur duke dëgjuar se puna e grave — e paguar apo jo — ishte “natyrale”, e padukshme, dytësore. Donin të tregonin çfarë ndodh kur kjo punë ndalon.
Zgjodhën me kujdes datën: 24 tetor 1975, pikërisht në prag të Vitit Ndërkombëtar të Gruas të shpallur nga OKB.
Thirrja ishte e thjeshtë:
“Mos pastroni. Mos gatuani. Mos u kujdesni për fëmijët. Shihni çfarë ndodh.”
Përgjigjja ishte e jashtëzakonshme.
Rreth 25,000 gra dolën në protestë vetëm në Reykjavik — një në dhjetë islandezë. Ato mbushën rrugët me pankarta:
“Duam paga të barabarta”
dhe
“Gratë përbëjnë 80% të fuqisë punëtore, por marrin vetëm 20% të pagave.”
Kjo nuk ishte një grevë simbolike. Ishte reale.
Vendi funksionoi me vështirësi. Spitalet punuan vetëm në regjim emergjence. Shumë vende pune u mbyllën. Mesazhi ishte i qartë:
Shoqëria nuk mund të funksionojë pa punën e grave. Kur gratë ndalen, gjithçka ndalet.
Efektet ishin të menjëhershme dhe të qëndrueshme.
Brenda pak vitesh, Islanda miratoi ligje të forta për barazinë në paga. Hendeku gjinor filloi të zvogëlohej. Gratë u përfshinë më shumë në politikë. Në vitin 1980, Vigdís Finnbogadóttir u bë presidentja e parë grua e zgjedhur në mënyrë demokratike në botë.
Edhe sot, Islanda renditet ndër vendet më të barabarta në botë.
Greva u përsërit në vitet 1985 dhe 2005, duke rikujtuar të njëjtin mësim:
kur gratë tërheqin punën e tyre — të paguar apo jo — bota e vëren.
Por mësimi më i madh nuk ishte vetëm politik. Ishte njerëzor.
Për një ditë, Islanda u detyrua të pranojë një të vërtetë të thjeshtë:
janë gratë e zakonshme që e mbajnë shoqërinë në këmbë.
Jo si heroina, por si njerëz, puna e të cilëve — e dukshme dhe e padukshme — mban jetën në lëvizje.
Kjo histori mbetet e rëndësishme edhe sot.
Një individ nuk mund të ndalë një luftë i vetëm.
Nuk mund të rrëzojë një sistem brenda një dite.
Por mund të mos bëhet indiferent.
Mund të thotë të vërtetën kur heshtja është më e lehtë.
Mund të mbështesë të dobëtit.
Mund të bashkohet me të tjerët.
Mund të refuzojë të shfrytëzohet.
Mund të zgjedhë ku shkon puna dhe mundi i tij.
Sepse fuqia nuk është vetëm në majë.
Ajo jeton edhe tek njerëzit e zakonshëm.
Dhe kur mjaftueshëm njerëz veprojnë së bashku — edhe për një ditë të vetme — historia mund të ndryshojë.
Në vitin 1975, Islanda e mësoi këtë në vetëm 24 orë.
Është një mësim që ia vlen të kujtohet edhe sot.&j&
@NewsIn.Al
