A po ndryshon harta politike e Mbretërisë së Bashkuar?
Skocia, Uellsi dhe Irlanda e Veriut dhe pyetja e madhe për të ardhmen e Unionit
Londër, 16 shtator 2026 – Ka momente në historinë e një vendi kur një ngjarje, në pamje të parë politike, shkon përtej një deklarate të zakonshme dhe hap një pyetje shumë më të madhe: çfarë do të jetë ky vend nesër?
Kjo është pyetja që po rikthehet në qendër të debatit në Mbretërinë e Bashkuar pas zhvillimeve të fundit në Cardiff, ku përfaqësues të Skocisë, Uellsit dhe Irlandës së Veriut u shfaqën së bashku në një kërkesë për vetëvendosje dhe për të drejtën e popujve të tyre që të vendosin vetë mbi të ardhmen kushtetuese.
Në pamje të parë, mund të duket si një tjetër përplasje politike mes periferisë dhe Westminster-it. Por pas kësaj përplasjeje qëndron një histori shumë më e gjatë. Është historia e kombeve që kanë ruajtur gjuhën, kulturën, identitetin dhe kujtesën e tyre, ndërsa për shekuj kanë qenë pjesë e një strukture më të madhe politike.
Sot pyetja nuk është nëse Mbretëria e Bashkuar është ndarë. Ajo nuk është ndarë. Pyetja është nëse mënyra se si ajo është ndërtuar dhe funksionon sot do të jetë e njëjta edhe në të ardhmen.
Skocia është pika ku kjo çështje është bërë më konkrete. Qeveria skoceze ka paraqitur një projektligj për një referendum të ri mbi pavarësinë, ndërsa kërkesa për të drejtën e një votimi të tillë përballet me qëndrimin e Westminster-it. Këtu përplasen dy koncepte: nga njëra anë kompetencat kushtetuese të shtetit britanik dhe nga ana tjetër argumenti se populli skocez duhet të ketë mundësinë të vendosë vetë për të ardhmen e tij.
Në Uells situata ka një ritëm tjetër. Nuk kemi një proces identik me atë të Skocisë, por kemi një kërkesë në rritje për më shumë kompetenca dhe për një rol më të madh të Uellsit në përcaktimin e së ardhmes së tij. Marrëveshja e re mes Skocisë dhe Uellsit e bën këtë bashkëpunim më të dukshëm dhe tregon se çështja kushtetuese britanike nuk kufizohet më vetëm te Edinburgh-u.
Dhe pastaj vjen Irlanda e Veriut, ku historia është edhe më e ndërlikuar. Marrëveshja e së Premtes së Mirë e vitit 1998 krijoi një mekanizëm të veçantë për të ardhmen kushtetuese të Irlandës së Veriut. Nëse kushtet e përcaktuara nga marrëveshja dhe ligji britanik plotësohen, populli mund të pyetet nëse dëshiron të vazhdojë të jetë pjesë e Mbretërisë së Bashkuar apo të bashkohet me Republikën e Irlandës.
Kështu, në të njëjtën kohë, tre çështje të ndryshme po ecin në drejtime që mund të takohen në një pikë të përbashkët: e drejta për të vendosur.
Dhe këtu qëndron ndoshta thelbi i zhvillimeve të fundit.
Nuk bëhet fjalë për një ndarje që ka ndodhur tashmë, por për një debat mbi atë se kush duhet të ketë fjalën e fundit për të ardhmen. Westminster-i apo popujt që përbëjnë Mbretërinë e Bashkuar?
Kjo pyetje nuk është e re. Por ajo po merr një kuptim të ri në një Britani që ka kaluar Brexit-in, ndryshime ekonomike, tensione të reja politike dhe një debat gjithnjë e më të fortë mbi marrëdhënien e saj me Evropën.
Historia na mëson se shtetet nuk ndryshojnë gjithmonë në një ditë. Shpesh ndryshimi fillon shumë më herët, me një ide, me një kërkesë, me një referendum të propozuar, me një marrëveshje dhe me një pyetje që përsëritet derisa bëhet e pamundur të mos dëgjohet.
Cardiff-i mund të jetë një prej këtyre momenteve.
Por përgjigjen nuk do ta japin titujt e gazetave dhe as deklaratat politike. Në fund, nëse proceset kushtetuese do të avancojnë, vendimi do të kërkojë procese demokratike dhe votën e qytetarëve.
Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron pyetja më e madhe për Britaninë e së ardhmes:
A do të mbetet Mbretëria e Bashkuar një bashkim i pandryshuar, apo po fillon një kapitull i ri në historinë e kombeve që e përbëjnë atë?
Armand Zoga . Manchester.
@NewsIn.Al
